In de bergen rondom het pittoreske Roemeense dorpje Rosia Montana bevindt zich veel goud. Van oudsher wordt dit goud op kleinschalige manier door de bewoners gewonnen om in hun dagelijkse onderhoud te helpen voorzien. In 1997 echter, viel het oog van het Canadese bedrijf, Gabriel Resources, op de aanzienlijke goudvoorraad. Het bedrijf deed er sindsdien alles aan om deze schat in handen te krijgen.

Gouden toekomst
Gabriel Resources beloofden de bewoners letterlijk een gouden toekomst. De gangbare verhalen over groeiende werkgelegenheid en welvaart, de grote sommen geld die beschikbaar zouden komen voor natuurbeheer en dat alle door delving gemaakte schade hersteld zou worden.

Sommige inwoners geloofden de mooie verhalen en accepteerden de afkoopsom voor hun huis en grond. Anderen, die niet zo meegaand waren, werden bedreigd met onteigening en kozen eieren voor hun geld. Een klein deel liet zich niet zo makkelijk omkopen of wegjagen en begon een jarenlange strijd voor behoud van natuur, huis en haard.

XminY steunde de inwoners van Rosia Montana in hun strijd. Er werden bijeenkomsten voor de lokale bevolking georganiseerd, met voorbeelden van andere projecten waaruit bleek dat de mooie beloftes grotendeels leugens waren. Men liet zien dat de prachtige vallei zou worden tot een dal van steen en modder met een meer van levensgevaarlijke cyanide ernaast. En dat ook de historische, culturele en archeologische bezienswaardigheden onherstelbaar beschadigd zouden worden.

Ernstig ongeluk
De plannen voor een open mijn vonden in eerste instantie een gewillig oor bij de Roemeense overheden en ook de Wereldbank zegde toe er geld in te willen stoppen. Dankzij de strijd van de bewoners veranderde het beeld van de overheid en de Wereldbank. Na een ernstig ongeluk in 2000 in een andere open mijn in Roemenië, begonnen de twijfels te rijzen.

Hierdoor, en door de steeds agressievere methodes van Gabriel Resources, sloten steeds meer mensen zich aan bij de actievoerende bewoners en werden de activiteiten omvangrijker: van een klein actiekamp met enkele tientallen activisten tot het jaarlijkse FanFest met zo'n tienduizend bezoekers.

Cultureel monument
In 2009 won Rosia Montana de strijd om het goud: de Roemeense rechtbank besloot dat de berg met de goudvoorraad een cultureel monument van groot nationaal belang is. Hiermee werd iedere mogelijkheid om het goud op grootschalige manier te ontginnen onmogelijk gemaakt. Nog altijd organiseren de inwoners van Rosia Montana het jaarlijkse Fanfest. En nog altijd steunt XminY Rosia Montana. [Website Save Rosia Montana]

(17 november 2009)