Basque Country A Cultural History

Na het onderzoekswerk in boekvorm 'Dirty War, Clean Hands' van Paddy Woodworth uit 2002, dat ik op één van mijn bezoeken aan Baskenland in één keer uitlas, kwam de Noord-Ier eind vorig jaar met een tweede boek over 'Euskal Herria', 'A cultural History'. Met het lezen van zijn eerste boek in Baskenland zelf, kwam het direct tot leven; veel plaatsen die genoemd werden in het boek konden direct bezocht worden. Baskenland is een regio met veel gedenkplaten, monumenten, muurschilderingen en politiek uitgedoste grafstenen. Hier werd en wordt het oudste politieke conflict van Europa nog immer op verschillende niveau's uitgevochten. Primair gaat het om het recht op zelfbeschikking voor de inwoners van Baskenland. Dat hierover beslist moet worden, in een referendum of anderszins, staat voor de meerderheid buiten kijf. Secundair wil ETA en haar politieke vleugel, de verboden partij Batasuna, ook een socialistisch Baskenland en uiteindelijk onafhankelijkheid van Spanje en Frankrijk, de landen waarin de 7 Baskische provincies gelegen zijn. ETA pleegt hiertoe al tientallen jaren aanslagen met inmiddels zo'n 800 doden als gevolg. De meeste Basken zijn deze methode beu. Batasuna wil dezelfde doelen langs politieke weg bereiken; deelnemen aan verkiezingen, organiseren van congressen en demonstraties, maar is met een verbod (uniek in het moderne Europa) praktisch monddood gemaakt. Spanje wil niet meer autonomie of zelfbeschikking aan haar dwarse regio geven, uit angst dat het rijke Catalonië de volgende is. Een socialistisch experiment in hun achtertuin willen ze al helemaal niet. Frankrijk bemoeit zich er eigenlijk niet mee, behalve dat zij zo'n 150 ETA-verdachten in haar gevangenissen heeft zitten en deze, ook al zitten hun straffen erop, eenvoudigweg aan Spanje overdraagt. Tegen deze achtergrond duikt Paddy Woodworth de geschiedenis in voor een 'culturele geschiedschrijving', maar zoals u kunt vermoedden staat het boek stijf van de politieke kwesties, juist omdat alles zo verweven is. Baskenland, de regio met het oudste volk van Europa, met een niet aan andere talen verwante taal, met een levendige folklore, maar ook een regio met een dynamische postmoderne samenleving, waarin culturele dienstverlening en informatietechnologie een hoge vlucht heeft genomen. Ook het landschap is bijzonder divers; van prachtige zandstranden tot rotsige bergen, van groene vochtige valleien tot droge woestijn, van groene heuvels tot woudbossen. Het is ook de regio waarin het hoogste aantal 3-sterrenrestaurants van Europa te vinden is, en één van de mooiste gebouwen in Europa, het Guggenheim-museum in Bilbao. In vlotte maar degelijke stijl doorloopt Woodworth de geschiedenis; de burgeroorlog, de Fueros, de Baskische wetten die onder de mythische boom in Gernika (gespaard tijdens het bombardement door het Duitse Condorlegioen in 1936) tot stand kwamen en de Fronton als middelpunt van de samenleving. Daar is het tijd voor Pelota, een kaatsspel met een keihard balletje dat met de handen wordt gespeeld. Elk dorpje heeft er een. Verfrissende aanpak van Woodworth is dat hij een onderwerp bij de kop pakt en dat in hetzelfde hoofdstuk het heden inschrijft, hij is er vaak ook zelf bij. Hij duikt verder nog de muziek en de Baskische literatuur in, eet natuurlijk de befaamde Pintxos (een soort Tapas, maar in Baskenland zijn het ware kunstwerkjes), bezoekt Fiestas en Navarra, waar ooit het Baskische Koninkrijk van Naffara bestond, beklimt zoals zovele Basken in het weekend doen een berg, onderzoekt het paganisme van de Basken, steekt zijn nek uit met zijn visie op het politieke conflict, loopt rond in de stadjes in Frans-Baskenland en staat in de rivier Bidasoa, die tussen Frans- en Spaans Baskenland loopt. Woodworth, voor het eerst in 1975, met een op sterven liggende dictator Franco, in Baskenland hoopt met dit boek een aantal 'exotische' en 'primitieve' stereotypes te hebben ontkracht, zonder de betovering van het land en de samenleving teniet te doen. Dat is hem volgens mij gelukt, het boek is een prachtige reis door een boeiende regio.