De crisis van de democratie Commentaren op actuele politiek

We leven al jaren in een rechtse en populistische cultuur. Eén van de ingrediënten daarvan is het anti-intellectualisme. Diepere verbanden en achtergronden komen nog nauwelijks aan bod. In de media wordt kennis vermalen tot entertainment, 'weetjes'. De neiging is onweerstaanbaar om om het even welk standpunt als legitiem en aanvaardbaar voor te stellen, van zodra het maar van 'de mensen' komt. Het onderscheid tussen onderbouwde meningen en opiniërende kwakzalverij wordt zo onzichtbaar.
Het gevolg is bekend: de kwakzalverij van oude en nieuwe populisten haalt het van de grondige analyse, want ze is klaar voor gebruik in de media. En de populisten en de media opereren in een nauwe synergie met elkaar.
Deze mediatisering van 'vrije meningen' ondergraaft de democratie want het maatschappelijke middenveld wordt overgeslagen en weggemaaid. In dat middenveld heeft de intellectueel zijn/haar plaats. Om te spreken moet hij/zij beroep doen op meer 'archaïsche' genres zoals het boek, het essay, de lezing, de discussie. En zich beperken tot een kleiner publiek. In de massamedia heeft hij/zij weinig te zoeken. De opdracht is specifiek: het formuleren van kritiek en van kwaliteitsonderscheiden in meningen. Het is een essentieel democratische opdracht, al speelt die zich af binnen eerder kleine niches in de samenleving.
Meningen, media en democratie: de nood is hoog, de redding niet meteen nabij.

Jan Blommaert is professor Afrikaanse taalkunde en sociolinguïstiek, verbonden aan de Institute of Education, University of London. Hij publiceerde onder andere Het Belgische Migrantendebat en Van Blok tot Bouwsteen, en kreeg in 1993 de Arkprijs van het Vrije Woord voor zijn bijdragen over het migrantenvraagstuk.

Inhoud
1. De intellectuele niche
2. Het verraad der klerken
3. De crisis van de vrije meningsuiting
4. Vrije meningsuiting, kwaliteit en de plicht tot kritiek: een antwoord op Paul Cliteur
5. Democratie en propaganda: commentaren op een anti-extreem-rechtse campagne
6. Blokspraak
7. Vlaamse Choc
8. De retorische wereld van George W. Bush
9. Emo-socialisme: open brief aan Patrick Janssens
10. Kennis, entertainment, democratie