Deradicaliseren in de praktijk Monitor Racisme & Extremisme

Een experiment in twee Nederlandse gemeentes wijst uit dat deradicalisering van rechtsextremisten kan worden gestimuleerd. Deradicaliseringsbeleid is een nuttige aanvulling op bestaande vormen van aanpak, zoals educatie en repressie.

Wel zijn er tijdens het experiment enkele problemen aan het licht gekomen waarmee bij verdere ontwikkeling rekening dient te worden gehouden. Zo blijkt de regierol die door de rijksoverheid bij de bestrijding van radicalisme aan gemeentes is toebedeeld in de praktijk lang niet altijd goed te werken. Dit staat in de vandaag verschenen rapportage van de Monitor Racisme & Extremisme: Deradicaliseren in de praktijk.

Weinig ervaring
De problematiek van extreemrechtse jongerengroepen heeft de laatste vijf jaar een hoge vlucht genomen. Tegelijkertijd is van diverse zijden getracht aan dit vraagstuk het hoofd te bieden. In Nederland bestond weinig ervaring met specifiek beleid dat op extreemrechtse jongeren gericht is. Begrijpelijk, want de problematiek was weliswaar niet nieuw, maar wel relatief kleinschalig. Daarom is onderzocht hoe in landen waar men al langere tijd te maken heeft gehad met grotere aantallen extreemrechtse jongeren met deze problematiek wordt omgegaan. Naast vormen van aanpak die ook in Nederland al lang bekend zijn - zoals educatie en repressie - leidde deze blik over de grenzen tot een nieuw element: hulp aan jongeren bij het verlaten van de extreemrechtse kring.

Experimenteel project
In 2007 ging met steun van de rijksoverheid een experimenteel deradicaliseringsproject van start, dat in Eindhoven en Winschoten werd uitgevoerd. Doel was het realiseren van een nieuwe en aanvullende aanpak om individuele rechtsextremistische jongeren te ondersteunen in een deradicaliseringsproces. In Eindhoven zou bovendien worden geprobeerd om de aanpak ook te richten op islamitische radicalen.

Eind 2008 kon de balans worden opgemaakt. In Winschoten werd succes geboekt. Bijna driekwart van de extreemrechtse doelgroep deradicaliseerde. In Eindhoven daarentegen is het experiment in de beginfase gestrand, zodat niet is toegekomen aan het daadwerkelijk benaderen van individuele radicalen. Als het pilotproject in zijn geheel wordt overzien, kan worden vastgesteld dat er in Nederland kansen zijn voor gestimuleerde deradicalisering.

Samenwerking
Maar verdere toepassing en ontwikkeling zal niet vanzelf gaan. Het experiment heeft een aantal problemen zichtbaar gemaakt, zoals organisatorische belemmeringen. Deradicalisering vergt een samenwerking tussen een reeks van betrokkenen, die niet vanzelfsprekend is. Deradicaliseringsbeleid kan alleen slagen als deze samenwerking ook daadwerkelijk plaatsvindt. Dat lokaal bestuur hierbij de regierol vervult lijkt vanzelfsprekend op papier, maar in de praktijk gaat deze rol de lokale overheden lang niet altijd goed af. Daar komt bij dat het vraagstuk zich, letterlijk, kan verplaatsen omdat radicale personen zich, als reactie op de aandacht van het beleid, in een of meer andere gemeentes manifesteren. Een dergelijke verplaatsing of regionalisering van de problemen vergt een navenante regionale respons.

Met de nieuwe aanpak zijn vooral resultaten geboekt bij jongeren die nog niet diep in het rechtsextremistische milieu verkeren: nieuwkomers en meelopers. Om ook effect bij de rechtsextremistische 'harde kern' te sorteren, zal op intensievere hulp en ondersteuning moeten worden ingezet.