Kanttekeningen bij Hitler Met een nawoord van Frits Boterman

1978 werd Sebastian Haffner internationaal befaamd. Dat jaar verscheen zijn fenomenale Anmerkungen zu Hitler (Kanttekeningen bij Hitler), een buitengewoon precies portret van de Führer, geschreven op een wijze zoals niemand dat tot dan toe had aangedurfd. In het qua omvang beperkte boek geeft Haffner een verbijsterend heldere kijk op de Führer. Het boek veroorzaakte een schok omdat het voor het eerst een historiserend beeld schiep, een beeld dat de Duitsers een spiegel voorhield zonder dat het hen dwong tot permanente boetedoening.

Haffner toont hier zijn meesterschap in de beperking, in een ouderwets superieure stijl. Alleen al de titels van de hoofdstukken stonden borg voor verwarring: 'Leven', 'Prestaties', 'Successen', 'Vergissingen', 'Fouten', 'Misdrijven' en 'Verraad'. Prestaties en successen? Kon Hitler iets gepresteerd hebben? Ja, dat kon. Fouten? Was dat geen eufemisme voor misdrijven? Nee, want fouten zijn politiek en misdrijven crimineel. Verraad? Aan de slachtoffers van zijn misdrijven? Nee, aan Duitsland.

Kortom, alle eendimensionale begrippen om Hitler te duiden sloegen volgens Haffner de plank mis. Hitler was geen kunstenaar, hij was geen politicus en al helemaal geen staatsman. Hij was simpelweg 'onvervangbaar'. Zoals de Führer zelf zei: 'Het lot van het rijk hangt uitsluitend van mij af.' Vandaar dat Hitler dingen deed die op het eerste gezicht onlogisch leken, maar die geheel pasten in zijn beeld van Duitslands rol in de wereld. En toen Duitsland niet bij machte bleken te voldoen aan zijn wensen, liet hij het vallen als een baksteen.