Tekst, traditie of terreur? Naar een moderne visie op de islam in Nederland

Uit onvrede met het maatschappelijk debat over de islam ging cultuurfilosoof Gabriël van den Brink op zoek naar een visie waarbij deze godsdienst een eigen plaats in de moderne samenleving krijgt. Aan de hand van vier criteria geeft hij aan wat hij onder moderniteit verstaat en hoe moslims zich daartoe (kunnen) verhouden.

De auteur ziet drie stevige obstakels die een moderne invulling van het geloof in de weg staan én die moslims in een sociaal-cultureel isolement houden: gebrek aan denkvrijheid, onbekendheid met de eisen die een moderne samenleving stelt en politiek ressentiment tegen het Westen. Deze belemmeringen zijn zeker te overwinnen, maar dat impliceert drie uitdagingen: een spirituele, een culturele en een politieke. Door deze uitdagingen analytisch van elkaar te onderscheiden, komt de auteur tot een nieuwe benadering. Van den Brink verzet zich tegen de neiging om alles wat met ´de islam´ en 'de moslims´ samenhangt op één hoop te gooien. In plaats daarvan geeft hij nauwkeurig aan welke rol overheden, maatschappelijke organisaties en moslims zelf kunnen spelen bij de ontwikkeling van een eigentijdse islam in Nederland.

Van den Brink onderkent de betekenis van het geloofsleven. Hij stelt dat de religieuze ervaring voor velen, ook voor moslims, van grote waarde is. Religie behoudt, ondanks de modernisering van de samenleving, haar bestaansrecht. Ze is een vorm van zingeving waarbij de eenheid van het leven voelbaar wordt. Aan het slot van zijn beschouwing noemt de auteur enkele positieve kanten van de islam die ook voor de moderne samenleving relevant blijven: dankbaarheid, betrokkenheid en aandacht voor het goddelijke.