Het witte boekje Spellinggids van het Nederlands

Het Witte Boekje is een spellinggids van het Nederlands, ontstaan als alternatief voor het officiële Groene Boekje. Het bevat duidelijke spellingregels met veel voorbeelden, en een woordenlijst met 55.000 moeilijk te spellen woorden. De regels en de woordenlijst zijn gebaseerd op de taalpraktijk. Omdat spelling niet bedoeld is om het de taalgebruikers moeilijk te maken, wijken sommige regels en woorden af van wat volgens het Groene Boekje officieel juist is. In de woordenlijst wordt in die gevallen wel aangegeven wat de officiële vorm is.

* Waarom moest er een alternatief komen voor het Groene Boekje?
Veel mensen waren niet gelukkig met de onverwacht grote veranderingen die het Groene Boekje van 2005 bevatte (zie ons uitgebreide dossier daarover). Naast verbeteringen ten opzichte van tien jaar eerder was er een aantal onbegrijpelijke regels bij gekomen die op veel verzet stuitten. Dat leidde ertoe dat diverse media de herziene spelling boycotten. Zij besloten het Witte Boekje van Onze Taal te gaan volgen.

* Wat zijn de verschillen tussen het Witte Boekje en het Groene Boekje?
Er zijn drie belangrijke verschillen:
1. De opzet van het Witte Boekje is heel anders: het is een gids die alleen woorden met een spellingprobleem opneemt, waaronder veel actuele en anderstalige woorden waarnaar vaak wordt gevraagd bij de Taaladviesdienst van het Genootschap Onze Taal. Ook lost de lijst veel problemen met werkwoordsvormen op en staan er lastige combinaties met voorzetsels in. En een groot voordeel is dat bij elk woord wordt verwezen naar een of twee spellingregels die de schrijfwijze verklaren.
2. Het Witte Boekje redeneert vooral vanuit de taalgebruiker en niet vanuit een theoretisch systeem. Daarom zijn de regels wat praktischer en losser; zo wordt de tussen-n vrij gelaten. De belangrijkste overige afwijkingen zijn besproken in Onze Taal.
3. De witte spelling is flexibeler. Het Groene Boekje ligt vast tot 2015; voor het Witte Boekje kunnen voortdurend aanvullingen worden aangedragen, die ook op internet beschikbaar komen. Zo kunnen voortdurend nieuw gerezen spellingproblemen worden opgelost, met hulp van de gebruikers van het boekje. Daarmee is de witte spelling een publieksspelling.

* Wat is de status van de witte spelling? Kan iedereen het Witte Boekje gebruiken?
De witte spelling is niet officieel; de groene wel. Alleen mensen bij de overheid en in het onderwijs zijn verplicht de officiële spelling te gebruiken. Er zijn twee redenen waarom toch iedereen het Witte Boekje kan gebruiken:
1. De verschillen tussen groen en wit zijn niet groot: afgezien van de tussen-n-gevallen worden in het Witte Boekje een paar honderd woorden anders gespeld dan in het Groene Boekje. Veel andere keuzes van de witte spelling zitten in wat de makers van het Groene Boekje de 'grijze zone' noemen: zaken die het Groene Boekje wel regelt, maar waarin volgens de regels wel enige vrijheid en variatie is toegestaan. Maar wat er nu precies wel en niet mag, is voor de meeste mensen een raadsel.
2. Waar het Witte Boekje afwijkt van de officiële regels en woordenlijst, wordt zo veel mogelijk ook steeds de vorm in het Groene Boekje genoemd. Zo kan ook iedereen die zich aan de officiële spelling moet houden (overheid en onderwijs) het Witte Boekje gebruiken.

* Wie zitten er achter het Witte Boekje?
- De redactie bestaat uit nuchtere praktijkmensen: vijf taaladviseurs van het Genootschap Onze Taal (Roos de Bruyn, Aleid Fokma, Rutger Kiezebrink, Tamara Mewe en Wouter van Wingerden) en de schrijver en taaljournalist Wim Daniëls. Zij houden zich dagelijks met praktische taalproblemen en -verschijnselen bezig, geven advies daarover, en schrijven artikelen en boeken over taal.
- Uitgeverij het Spectrum is de grootste uitgever van schoolwoordenboeken, de Prisma-woordenboeken, en is ook bekend van andere veelgebruikte taaluitgaven.
- De witte spelling komt in gebruik bij onder meer NRC Handelsblad, de Volkskrant, Trouw, de NOS, de Wereldomroep, Elsevier, De Groene Amsterdammer, HP/de Tijd, Vrij Nederland, het Katholiek Nieuwsblad en natuurlijk het tijdschrift Onze Taal. Een aantal van deze media hebben zelf bijgedragen aan de regels en de woordenlijst van het Witte Boekje.
- Bij het maken van het Witte Boekje hebben al honderden privépersonen commentaar geleverd op de regels en/of woorden voor de woordenlijst ingestuurd. Voor de woordenlijst blijven suggesties welkom via wit@onzetaal.nl.

* Ik gebruik het Witte Boekje en mis daarin een lastig woord dat ik zocht. Hoe kan ik dat doorgeven?
Alle aanvullingen op de woordenlijst van het Witte Boekje kunnen via e-mail worden doorgegeven aan de Taaladviesdienst: wit@onzetaal.nl. We zijn blij met elke suggestie. Het is de bedoeling om elke paar maanden relevante aanvullingen te verzamelen en in pdf-vorm aan te bieden op www.onzetaal.nl, zodat iedereen ze in dezelfde opmaak als het boekje kan uitprinten. Let wel: we nemen alleen moeilijk te spellen woorden op die anderen ook weleens gebruiken en waarvan de spelling niet zomaar is af te leiden uit de woordenlijst in het Witte Boekje.

* Ik heb een fout gevonden in het Witte Boekje. Kan ik die melden?
Ja, graag zelfs; dat kan via het adres wit@onzetaal.nl. Wat ons betreft is de witte spelling voor én van de gebruikers zelf, en u kunt dus meewerken aan de verbetering ervan.
De makers van het Witte Boekje zijn ook maar mensen en hebben vast wel dingen over het hoofd gezien. Meld alstublieft alles wat u raar vindt; zo kunnen we toekomstige edities nog wat beter maken. Voor wie veel bijdraagt aan de verbetering van het Witte Boekje stelt de uitgever op termijn een gratis nieuw exemplaar ter beschikking.
Hoe en wanneer eventuele errata beschikbaar worden gesteld, staat nog niet vast.

* Heeft het wel zin om nu het Witte Boekje te kopen als er straks weer van alles wordt aangevuld en verbeterd?
De huidige uitgave zal lange tijd volstaan, zeker met eventuele latere aanvullingen van de woordenlijst erbij ? die worden in pdf-formaat (in dezelfde opmaak als het boekje) op www.onzetaal.nl gezet. De regels blijven ongewijzigd.

* Waarom moet ik voor het Witte Boekje ? 18,50 betalen terwijl het Groene Boekje gratis op internet staat?
We vinden het zelf ook jammer: spelling is eigenlijk van iedereen, en het is dan een prachtig initiatief om alles op internet beschikbaar te stellen. Maar dat is financieel niet mogelijk: het Genootschap Onze Taal, waar de witte spelling gemaakt wordt, is een onafhankelijke vereniging zonder winstoogmerk, maar ook zonder enige vorm van subsidie. Onze Taal, met 37.000 leden, bestaat van de contributies (slechts iets meer dan 20 euro voor tien tijdschriften per jaar én diverse diensten) en van een bescheiden hoeveelheid werk in opdracht.

* Het Witte Boekje vermeldt veel varianten en laat sommige kwesties helemaal vrij. Als bij jullie alles mag, waarom zou ik zo'n boekje dan kopen?
- De witte spelling is inderdaad 'losser' dan de groene, maar veel spellingzaken liggen ook voor ons echt vast. De witte spelling telt nog altijd 82 regels. En in de gevallen waarin we liberaler zijn dan de officiële spelling, wordt in elk geval wel houvast gegeven: wat kun je in de praktijk het best doen? Zo is de tussen-n wel een vrije kwestie, maar wordt wel steeds één voorbeeldvorm gegeven. Bij de toepassing van alle regels volgt het Witte Boekje zo veel mogelijk het taalgevoel en het gezond verstand van de taalgebruiker.
- Het belangrijkste voordeel van het Witte Boekje is dat het spelling niet nodeloos ingewikkeld maakt. Verder is het een actuele spellinggids met veel woorden die nergens anders worden opgenomen. Nieuwe en nog ontbrekende termen komen in aanvullingen op internet terecht. Bij elk woord staat een regelverwijzing, en waar het Groene Boekje iets anders doet, wordt dat gemeld.

Er komt ook een witte spellingchecker op cd-rom; de verwachte verschijningsdatum daarvan is 28 september.

* Hoe moet het nu bijvoorbeeld met het Groot Dictee?
Het Groot Dictee, dat mede wordt georganiseerd door de 'wit' spellende Volkskrant, blijft vooralsnog in de groene spelling. Het moet beschouwd worden als een spel, en daarbij worden nu eenmaal de strengste regels gehanteerd: het Groene Boekje dus, met in tweede instantie de grote Van Dale.