Duister continent Europa in de twintigste eeuw

Een verontrustend boek, niet omdat, aldus Mazower, 'de actuele toestand in Europa rommelig en ingewikkeld is, wat waarschijnlijk zo zal blijven'. Ook de heldere lijnen in dit 'duistere continent' liegen er niet om. Zo ziet Mazower de Europese Unie als concessie van de West-Europese nationale staat aan het kapitalisme. De lidstaten erkennen dus dat nationaal economisch beleid geen succes meer garandeert. De EU als economisch verschijnsel, een poging het Europese kapitalisme aan te passen aan de globalisering. Dit betekent niet dat de rol van de nationale staat is uitgespeeld, integendeel. Het is nu eenmaal een feit dat kapitalisme geen gevoelens van thuishoren creeert die het kunnen opnemen tegen het gevoel van loyaliteit dat de meeste mensen voelen voor de staat waarin ze wonen. De huidige Europese Unie wordt niet voor niets gekenmerkt door een verontrustend 'democratisch tekort'. Het eigentijdse kapitalisme is zelfs bezig oudere vormen van klassesolidariteit op te heffen en de individuele personen een gevoel van onveiligheid te geven, waardoor andere vormen van collectieve identiteit steeds belangrijker worden. Het is maar de vraag hoe lang de volgende typering van de Europese Unie zal standhouden:'een economische reus, een politieke dwerg en een militaire worm'.