Economie op ramkoers Waarom onze economie ontploft als we vertragen en ook als we doorrijden

Conclusies van commissie-De Wit gaan niet diep genoeg en een stabiliteitsfonds om de euro overeind te houden is slechts een doekje voor het bloeden. Het probleem is dat economische groei ons meer kost dan dat het oplevert.

Het financieel systeem veiliger maken, zoals de Commissie-De Wit bepleitte, heeft niet zo veel zin zolang het grotere systeem daaromheen onbestuurbaar blijft. Dat zeggen beleggers, economen en filosofen in het boek Economie op ramkoers, een alternatief onderzoek naar de oorzaken van de kredietcrisis.

"Het lijkt op het strakker trekken van je gordel, terwijl je auto op een ravijn afrijdt", aldus de auteurs, Frank Mulder en Freek Koster. De twee journalisten hebben niet alleen financieel specialisten en toezichthouders ondervraagd, maar ook filosofen, ontwikkelingseconomen en milieueconomen.

"Als je het systeem in zijn context onderzoekt, zie je dat we nog maar aan het begin staan van een heel grote crisis", zegt cultuurfilosoof Ad Verbrugge in het boek. "We hebben veel te weinig waarde gecreëerd. Onze groei was een schijngroei. Die hebben we betaald met hypotheken en financiële constructies, maar we hebben te weinig waarde gecreëerd om de schulden af te betalen. Binnen afzienbare tijd zullen we een heel harde klap meemaken."

Fysieke grenzen

Die klap leek Europa vorige week te voorkomen door zich diep in de schulden te steken. "IJdele hoop", zegt de gerenommeerde milieueconoom Herman Daly in het boek. "De crisis is ontstaan doordat de economie, een onderdeel van een groter systeem, de planeet, tegen fysieke grenzen aanloopt. We kunnen alleen blijven groeien door financiële of ecologische schulden aan te gaan, maar op een dag moeten we ze afbetalen. Dat is er niet uit te groeien, want als je alles meerekent, kost de groei ons intussen meer dan dat het oplevert."

"De economie lijkt op de bus in de film Speed", schrijven de auteurs Frank Mulder en Freek Koster. In de actiefilm uit 1994 moeten Keanu Reeves en Sandra Bullock uit alle macht een bus boven de 80 km/u laten rijden, omdat er anders een bom ontploft. Ze moeten gas blijven geven om een ontploffing te voorkomen - totdat ze zich realiseren dat de brandstoftank leegraakt.
Veiligheid

"Het is niet aan de toezichthouder om te bepalen hoe hard de bus rijdt", zegt Aerdt Houben, directeur Financiële Stabiliteit bij De Nederlandsche Bank in het onderzoek. "Blijkbaar weerspiegelt dat de preferenties van de actoren. Wij moeten zorgen voor een goed veiligheidssysteem."

Volgens de auteurs is dat gevaarlijk. "We vragen ons ernstig af of we de brandstof wel op peil hebben gehouden: ons sociale, morele en ecologische kapitaal", aldus de onderzoekers, die zouden willen dat de Commissie-De Wit dit vraagstuk in het vervolg van zijn onderzoek meeneemt.

"Het financiële systeem is een piramidespel geworden", zegt Geert de Groot, directeur van het Hollandsch Effectenkantoor, "het kan niet functioneren zonder groei en steeds meer dynamiek. Ik maak me bui-ten-gewoon veel zorgen over de markt."

"Je kunt het ook positief zien", zegt econoom Lans Bovenberg. "We staan op een tweesprong en we kunnen nu kiezen om de heilloze weg te verlaten. Om te beginnen kunnen we consumptie vervangen door investeringen."


"Onze economie lijkt op een bus op ramkoers", concluderen de auteurs. "We zullen, net als in de film Speed, moeten overstappen op een andere bus, die kan remmen en sturen, waarmee we weer echte waarde kunnen creëren."