Mensen spreken niet om begrepen te worden Verzameld werk. Deel 2

'Wat! Spreken mensen niet om begrepen te worden?' schampert Horatio tegen zijn vriend Cleomenes. Hoe kan hij dat nou zeggen, nadat ze al bijna zes dialogen lang met elkaar gesproken hebben? Ja en nee, reageert Cleomenes. Natuurlijk willen we wel dat de bedoeling overkomt van de woorden die we uitspreken: we willen verstaan worden. Maar tegelijkertijd willen we niet zodanig begrepen worden dat anderen doorzien wat onze échte gedachten en gevoelens zijn.

De schrijver van deze dialogen is de Nederlandse arts en filosoof Bernard Mandeville (1670-1733), van wie in 2006 De wereld gaat aan deugd ten onder verscheen. De ironie van de geschiedenis wil dat Mandeville zelf heel vaak verkeerd begrepen is -- niet alleen in de achttiende eeuw, maar tot op de dag van vandaag. En dat terwijl hij zich steeds weer op feiten baseerde, op waarneming en ervaring, en wars was van elke ideologie. Daarin was hij de mensen van zijn eigen tijd -- en ook velen van nu -- ver vooruit.