Het laatste kind in het bos Hoe we onze kinderen weer in contact brengen met de natuur

De wetenschapsjournalist Richard Louv trok tien jaar lang kriskras door Amerika en onderweg sprak hij met pedagogen, milieuactivisten, ouders, kinderen, studenten, onderwijzers, wetenschappers en religieuze leiders. Daarbij bleek dat de babyboomers waarschijnlijk de laatste generatie vormen die in hun jeugd vrijelijk in het bos zwierven, het riviertje achter hun huis onderzochten of op open stukjes land hutten bouwden. Kinderen van na 1980 horen zelden nog "ga eens buiten spelen". Kinderen spelen nu een kwart minder buiten dan nog maar twintig jaar geleden; toen kwamen ze zonder toezicht tien keer zo ver van huis als nu.
De huidige generatie kinderen heeft nauwelijks nog directe eigen ervaringen met de natuur. Dat komt door de uitbreiding van steden waar geen niemandslandjes meer zijn. Doordat veel ouders de natuur zijn gaan zien als een gevaarlijke plaats waar mogelijk vreemden rondzwerven die hun kind kwaad kunnen doen. Doordat er in het onderwijs steeds minder aandacht is voor praktisch natuuronderwijs in de buitenlucht. En doordat ouders, tenslotte, zelf vaak zo?n druk leven hebben dat er ze nauwelijks aan toekomen om met hun kinderen naar buiten te gaan.

Al deze factoren dragen ertoe bij dat kinderen verschijnselen vertonen van wat Louv het natuurtekortsyndroom noemt. Hij introduceert het begrip om de verschijnselen te beschrijven die voortkomen uit het gebrek aan contact met de natuur. Zo meent Louv dat de toename van het aantal jongeren met symptomen van ADHD en met overgewicht hier mee te maken heeft. Het gebrek aan contact met de natuur van jongeren heeft ook nadelige consequenties voor hun creativiteit en nieuwsgierighei. Ze hebben nauwelijks kennis van de lokale flora en fauna, leggen minder respect voor de natuur aan de dag, en hebben minder het gevoel deel uit te maken van een groter geheel.
Gelukkig is er ook iets te doen aan dit natuurtekortsyndroom. De remedie is kinderen opnieuw voor de natuur te interesseren en mee naar buiten te nemen. Wetenschappelijk onderzoek laat zien dat kinderen veel baat hebben bij het opdoen van concrete natuurervaringen: gevoelens van angst en depressie worden getemperd, hun besef van eigenwaarde wordt versterkt, hun nieuwsgierigheid en hun creativiteit nemen toe, en hun gevoel van verbondenheid met de natuur en de naaste omgeving wordt versterkt.

In Louv?s eigen woorden: ?Gedurende al de eeuwen dat de mens op aarde was, hebben kinderen veel tijd doorgebracht met spelen of werken in de natuur. Binnen twee, drie decennia is dat type activiteiten van kinderen vrijwel volledig verdwenen. Niettemin zit het verlangen om de natuur in te gaan in onze genen. Het zit in ons, het is deel van ons.?
Louv: ?Het woord ?verwondering? is denk ik het belangrijkste woord van mijn boek. Dat moment van verwondering, toen je als kind van drie of vier jaar de achtertuin inkroop en daar tussen de struiken een steen vond en omdraaide en dan ontdekte dat je niet alleen in het universum bent. Of dat je de bossen inging en daar luisterde naar het ritselen van de bladeren. Dergelijke momenten van verwondering zijn de bron van alle spirituele groei. Hoe kan het zo ver gekomen zijn dat we kinderen die bron van verwondering steeds meer onthouden??

Wetenschappelijke studies onderstrepen de bewering van Louv dat contact met de natuur niet louter een luxe is maar een essentieel onderdeel van een gezonde ontwikkeling van kinderen.
Louv: ?Kinderen met symptomen van ADHD hebben er merkbaar baat bij als ze contact hebben met de natuur, zelfs al is het maar een klein beetje. Deze kinderen zijn veel creatiever dan kinderen die op asfalt spelen. Studies over stress laten zien dat stressniveaus dramatisch afnemen door gewoon de natuur in te gaan. Het in de natuur zijn is een essentieel onderdeel van het menszijn.?

Veel ouders wijzen op tijdgebrek, op de invloed van tv en computerspelletjes, op hun angst voor vreemden als oorzaken dat hun kinderen niet meer naar buiten gaan. Ook al maakt het feitelijke gevaar dat vreemden voor kinderen vertegenwoordigen slechts een fractie uit van wat mensen denken dat het is, de angst is een reëel gegeven.
Louv: ?Ja, er zíjn gevaren in de natuur, van vreemden en anderen. En zeker, ook de natuur zélf zit vol met gevaren. Maar er zit ook een groot risico aan vast als we een generatie vrijwel in huisarrest laten opgroeien: risico?s voor hun geestelijke en lichamelijke gezondheid, risico?s voor hun gevoel van verbondenheid met de aarde, met een bepaalde plaats en gemeenschap. Wij mogen niet de laatste generatie zijn die nog een gezonde en betekenisvolle band onderhoudt met de wereld die aan ons is gegeven.?