Polderdenken De wortels van de Nederlandse overlegcultuur

Vergaderen zit ons in het bloed, het maakt niet uit waar: bij de overheid, het bedrijfsleven, het leger, de sportclub, het buurtcomité, de school of zelfs in de familie. Jona Lenderings geschiedenis van de Hollandse overlegcultuur verklaart hoe al die vergaderingen zijn ontstaan en welke kans van overleven ze hebben binnen het Europese verband.

Onze neiging om te beraadslagen op grond van gelijkheid kwam al voor bij de oudste veenontginningen, en onze vaderlandse overlegorganen zijn gegroeid uit onze strijd tegen het water. Eenmaal ontstaan manifesteerde de overlegcultuur zich in de gilden, in de Statenvergadering, in de calvinistische gemeenten, in de kringen van de Amsterdamse regenten en in de verzuiling. Tegenwoordig hebben we het over een 'overlegeconomie' en over een 'poldermodel', maar deze termen doen geen recht aan het eenvoudige feit dat de cultuur van onze samenleving grenzen aan de economie stelt. Er kan alleen een overlegeconomie zijn met een overlegcultuur.

Tweemaal werd onze overlegcultuur bedreigd. In de zestiende eeuw, toen Holland als onderdeel van het Spaanse wereldrijk zijn vertrouwde aanspreekpunten kwijt was en de economie zich moest aanpassen aan de nieuwe mogelijkheden van de internationale handel. En tijdens de Industriële Revolutie, die andere economische omstandigheden en bestuurlijke schaalvergroting met zich meebracht. Hoe zal het de Nederlandse overlegcultuur vergaan, nu het, na waterschap, gilde, Statenvergadering, gemeente, regenten, zuil en poldermodel, te maken krijgt met globalisering en de politieke en economische eenwording van Europa?

Jona Lendering (1964) is historicus en werkt als freelance-docent oude en vaderlandse geschiedenis. Voor zijn boek over Alexander de Grote (2004) reisde hij de titelheld tot in Pakistan achterna. Ook beheert hij een van 's werelds grootste websites op het gebied van de oude geschiedenis.