De Autobandieten Met een inleiding van Dick Gevers

Een bespreking van Thom Holterman.

Gaan we ons nu ook nog met banditisme bezighouden ? Ja, maar dat doen we natuurlijk al een tijd in het kader van het leveren van kritiek op het (legale) banditisme van allerhande soorten kapitalisten. Hier verwijst de term naar een groep mensen die in de kringen van Franse individualistische anarchisten verkeerde. Deze groep manifesteerde zich begin vorige eeuw.
In 1911 wordt Parijs opgeschrikt door een roofoverval op een geldloper en wel op klaarlichte dag. De geldloper wordt neergeschoten en van zijn geldtas beroofd. De overvallers vluchten in een gestolen automobiel. In korte tijd volgen meer ongehoorde geweldsacties. De verdachten worden in anarchistische kringen gezocht en gevonden. De groep staat bekend als de 'Bende van Bonnot', genoemd naar een van de leden ervan, te weten Jules Bonnot. Ook spreekt men over de 'autobandieten' en, mede vanwege het su?cidale karakter van hun acties, heeft men het eveneens over 'tragische bandieten'.

Hun optreden heeft in die tijd (1911-1912) in anarchistische kringen tot veel discussie geleid over het nut of de verwerpelijkheid van dit soort acties. Brengt deze vorm van 'directe actie' de anarchistische maatschappij dichterbij? Zal de bestaande kapitalistische maatschappij er mee in een afbraakpositie komen? Antwoord: neen. Meenden individuele leden van de groep zelf dat hun handelen dat doel kon hebben? Al evenmin. Een van hen schrijft expliciet dat er niet aan is gedacht 'anarchistisch te handelen' door het plegen van een roofoverval en de aanslagen hadden ook niet tot doel de mensheid te verbeteren.

Het is de anarchist Anton Constandse (1899 - 1985) die in 1935 onder de titel 'De Autobandieten' een boek over de 'Bende van Bonnot' schrijft. Het gaat hier om een reconstructie van historische feiten en om karakterschetsen van de leden van de groep. Dit alles heeft Constandse gegoten in een romanvorm.

Het is het enige Nederlandstalige boek gebleven over dit onderwerp. Het boek is in 1977 herdrukt, voorzien van een nieuw voorwoord van Constandse (uitgegeven door Pamflet te Groningen). Nu is er dan een nieuwe uitgave van het boek. Het omvat de complete tekst van de uitgave van 1935. Deze nieuwe uitgave is tevens voorzien van een uitgebreide inleiding over dit onderwerp van Dick Gevers (p. 7-14).

Wat mag de zin zijn van de (her)uitgave van een tekst met een dergelijk onderwerp? In de anarchistische beweging van toen heeft men zich afgevraagd welke houding men moet aannemen tegenover die kameraden. Constandse schrijft: 'Dat ze geen anarchistische actie hadden gevoerd, stond wel vast'. Ook is op te merken dat met name in het sociaal-anarchistische deel van de beweging, deze vorm van illegalisme wordt afgekeurd. Toch is het de moeite waard om een poging te wagen te begrijpen hoe mensen, die hun persoonlijk gedrag inrichtten naar individueel-anarchistische thema's, zich uiteindelijk aan uitzichtloze geweldsacties overgeven.

Zo vindt men onder hen dienstweigeraars (thema 'antimilirarisme'), ze zijn vegetari?r, ze drinken geen thee, koffie of alcohol, maar alleen water. Ze wijzen gebruik van specerijen af (thema 'antikolonialisme'). Hygi?ne en lichaamsbeweging wordt door hen belangrijk geacht. Constandse beschrijft het sociale milieu dat door die thema's wordt gekenmerkt en waaruit de 'tragische bandieten' voortkomen. Bij die beschrijving maakt hij ook gebruik van het boek van Victor M?ric ('Les Bandits tragiques' ) uit 1926. Dat boek verscheen dit jaar eveneens in herdruk (ik besprak het op deze site onder de titel 'Tragische bandieten', zie: http://www.devrije.nl/archives/00002926.html ).

Met zijn inleiding in de heruitgave van Constandse's boek, plaatst Dick Gevers het 'su?cidale protest' van de rebellen - van wie de meesten de dood vonden in een vuurgevecht met het 'gezag' of door de guillotine (die niet roest, merkt Constandse cynisch op) - in de sociaal-economische en politieke context van die dagen en van de jaren die er aan vooraf gaan.

Het mag duidelijk zijn, deze 'roman' wil meer doen begrijpen, dan doen veroordelen. En vervolgens merkt Constandse in zijn voorwoord bij de uitgave van 1935 nog op: moge deze roman ook onze hoop versterken, dat de maatschappelijke omstandigheden kunnen worden opgeheven, die mede tot de dramatische gebeurtenissen van 1911-1912 hebben geleid.

We zijn nu honderd jaar verder en de bedoelde maatschappelijke omstandigheden zijn wel veranderd, maar nog niet opgeheven. En als het aan politici en kapitaalsbaronnen ligt, zal dat ook niet gebeuren. Het aantal miljonairs is in het crisisjaar 2009 aanmerkelijk toegenomen, lees ik. (De Volkskrant van 30 juni 2010). Het legale banditisme tiert dus welig!