Is links beter dan rechts? Over de grote politieke tweedeling

Bespreking van Frits Bienfait: Is links beter dan rechts? (Uitgeverij IJzer, 2010)
Door Joop Maassen

Verwarring (zaaien) over de politieke begrippen links-rechts is waarschijnlijk net zo oud als de begrippen zelf. Hierover gaat het boekje dat wordt ingeleid door "haatman" Prof. Meindert Fennema. (Althans, zo hoorde ik hem van de zomer zichzelf niet zonder trots noemen op een bijeenkomst van de Humanistische Universiteit Utrecht.)

Inleider en auteur proberen wat orde te scheppen in deze verwarring en raken m.i. verstrikt in hun eigen tegenstrijdigheden. Of is dat het doel geweest: dit begrippenpaar hetzij onzinnig maken en een neutrale middenpositie creeren, hetzij op een theoretisch ouderwetse manier funderen en daar dan actuele conclusies aan verbinden?
Als je het links-rechts thema verankert in de sfeer van "taal" (nee, niet politieke taal), hierarchisch gedachte verhoudingen als vader-zoon (nee, niet dochter..) orde, gezag en traditie, waar ben je dan mee bezig? Dat (modern) neurologisch onderzoek het vermeende oer-karakter in het links-rechts-denken/doen ondersteunt is voor de schrijvers mooi wishful thinking. Klopt hun analyse ook? en wat camoufleert hun gedateerde aanpak?

Als ik om te beginnen kijk naar hetgeen verstaan wordt onder het begrip links dan komt Bienfait niet verder dan wat opvattingen uit de jaren 70 en 80. Het debat binnen links dat toen en vooral in de 30 jaar hierna springlevend is gebleven, blijft helaas onbesproken. Geen aandacht voor linkse visies op links/rechts bij Negri en Hardt, nul aandacht voor de schizo-analytische kritiek op de politieke aspecten van Freuds oedipusgedachte door Deleuze en Guattari. Bienfait is blijkbaar niet bekend met Sloterdijk, Giorgio Agamben, kortom met geen enkele linkse denker die in onze kasten rondspookt. Vooral een boekje van twee Volkskrant-journalisten uit 2003, die in een alledaagse sfeer nagingen wat onder deze begrippen verstaan wordt, inspireert Bienfait tot opmerkingen als: dat "niet alle mensen letterlijk gelijk (moeten) zijn, want wie op straat komt ziet daar allemaal duidelijk verschillende mensen lopen die niet gelijk zijn en het ook nooit zullen worden".

De maatstaf waarlangs Bienfait zijn links-rechts verhaal regelmatig afmeet is de Bijbel, meestal het Oude Testament. Dit gebeurt te pas en te onpas, ofwel er ontstaat heibel met de Bijbel als Bienfait ingaat op de positie van de vreemdeling in het links-rechts-denken. Ik zie er een uitglijder van jewelste in, of is het een poging om een PVV-opvatting salonfahig te maken?

Wat is de redenering? Nadat op blz. 67/8 "de gelijkheid voor de wet" is uitgelegd, nl.: "wie bijv. een misdrijf begaat, moet zonder aanzien des persoons van functie of geboorte (impliciet..geslacht,ras, geloof) door wet en recht (gelijk, JM) bejegend worden". (Dat ik het woord "gelijk" moet toevoegen illustreert de vraag of hier slordigheid of niet in het spel is.)
Dan volgt in dezelfde sfeer een citaat uit de bijbel (O.T.):"Gij zult hem (de vreemdeling) liefhebben als uzelf want gij zijt vreemdeling geweest in het land Egypte". Dus: gelijke behandeling voor eigen volk en vreemdeling. Deze "Grondwet artikel 1" heeft in het O.T. een stevig anker. Stevig?
Niet echt, want, zo schrijft Bienfait, " desondanks maakt het O.T. een scherp onderscheid tussen Israeliers en mede-inwoners van het land. Ook hier is weer sprake van het handhaven of aanbrengen van een orde; als alles door elkaar heen loopt, wordt het een chaos, die angstaanjagend is omdat we dan geen houvast hebben". Naar de actualiteit toe merkt Bienfait op dat "op het eerste gezicht (...) rechts niets moet hebben van vreemdelingen (want) onder het motto dat je niet weet wat je aan ze hebt, kunnen ze de orde verstoren, enzovoort". En dan weer terugvallend op het O.T.:"Duidelijkheid is geboden, vooral inzake de eigen identiteit. Vreemdeling, hoe gastvrij ook bejegend, blijft vreemdeling en zijn nakomelingen ook. (...) Alleen besnijdenis kan de identiteit van de vreemdeling veranderen en hem tot Israelier maken".
Dit lijkt op de analyse van een angsthaas die een godsdienstige interpretatie van de Bijbel te hulp roept om tot de gedachte te komen dat "in de nauwkeurige afbakening van de begrippen "vreemd"en "eigen volk" het O.T. rechts is. Wel integratie, geen assimilatie" (!).

Misschien zal het niet zo bedoeld zijn, maar zou Bienfait zich bewust zijn van de implicatie dat het de schuld van de joden zelf was waardoor zij als uitverkoren volk van de rest van de vreemde wereld geisoleerd raakten? Agamben's laatste boek, Herrschaft und Herrlichkeit. Zur theologischen Genealogie von Okonomie und Regierung (2010), en de verwijzing hierin naar dezelfde gedachte bij de conservatieve theoloog Erik Peterson, blz.20-31, zou Bienfait zich ter harte kunnen nemen.



Bienfait besluit zijn visie op de rol van de vreemdeling in het links-rechts debat met een venijnige conclusie: "Rechts respecteert de vreemdeling als gast, maar niet als gelijke. Het verschil in visie (met links, JM.) kan zich uiten in het al dan niet willen toekennen van stemrecht, landelijk of gemeentelijk, en het uit het land willen zetten na kleine of grote misdrijven".
Hum. Waar heb ik dat eerder gelezen? Is extreem rechts nu ineens gewoon rechts? Bienfait is er gerust op dat de ongelijkheid voor de wet "in ons land nu (bijna, B.) overbodig is (geworden), en links het zich tot zijn eervolle taak kan rekenen hierop alert te blijven".
Mooi. Ken je in dit verband het prachtige kwartaalblad Alert!? Nee? het ligt in de winkel en kost 2,70 euro. Trouwens, net als bijv. de boeken van Agamben waarin politiek en filosofisch stelling wordt genomen in het debat over de vele legaal uitgesloten mensen in de kapitalistische wereld.