“Stel je voor. Iemand zit in een taxibusje en draagt een minirokje, dan kun je wat opgewonden raken. Vrouwen in het openbaar horen zich aan te passen, zodat ze niet iemand tot misdaden uitlokken.” Dat was het commentaar van de gouverneur van Jakarta nadat een 27-jarige vrouw door een bende was verkracht in een taxibusje in de hoofdstad van Indonesië. Vrouwen waren verontwaardigd over de verklaring van gouverneur Fauzi Bowo en organiseerden zondag 18 september een protestactie bij de Hotel Indonesia Rotonde in Jakarta. Zij lieten zich inspireren door de ‘slutwalk’ begin april in Toronto. Deze werd georganiseerd nadat een politieagent had opgemerkt dat als vrouwen niet verkracht willen, ze zich niet als een slet moeten kleden.

De betogers in Jakarta droegen spandoeken met teksten als: “Vertel ons niet hoe we ons moeten kleden maar vertel hen niet te verkrachten.” De vrouwen eisten dat de verkrachters worden vervolgd.

De protestactie liet zien dat vrouwen in Indonesië zich sinds enige tijd autonoom organiseren op onderwerpen die hen zelf aangaan. Weliswaar bestaan er al langer vrouwencommitees maar die zijn voornamelijk bezig met lobbyen, worden gecontroleerd door grote NGO’s en zijn niet gericht op zelforganisatie.
De aanname van de omstreden 'anti-pornowet' door het Indonesische parlement in 2008 vormde een belangrijke stimulans voor deze nieuwe vormen van organisatie. Indonesische vrouwen verloren met deze wet de zeggenschap op, en controle over, hun eigen lichaam. Naast de ‘pornografie wetten’ bestaan er nu 151 regionale shariawetten, die het gedrag van vrouwen en hoe vrouwen met hun lichaam om moeten gaan regelen. “De wet criminaliseert de slachtoffers, degenen die door pornografie worden uitgebuit, en niet degenen die hen uitbuiten,” zegt Vivi Widyawati medeoprichter van Jaringan Nasional Perempuan Mahardhika - Nationaal Netwerk voor Vrouwenbevrijding. Het recht van vrouwen op volledige controle op hun eigen lichaam, inclusief toegang tot het verkrijgen van een veilige abortus, is nog zeer ver weg.


Rond 6,5 miljoen vrouwen in Indonesië zijn analfabeet, twee keer zoveel als mannen. In Jakarta is 88 procent van de werklozen vrouw. Omdat vrouwen niet als het hoofd van het gezin worden beschouwd, worden zij makkelijker ontslagen dan mannen. Toen in 1997 de economische crisis in Indonesië toesloeg trof deze vooral bedrijven waar veel vrouwen werkten: de kleding- en textielindustie, de electronica en de drankindustrie. Vrouwen werden en masse ontslagen.
Veel vrouwen kennen hun rechten niet: het recht om zich te organiseren, kraam- en menstruatieverlof met behoud van loon. Ook worden vrouwen voor hetzelfde werk slechter betaald dan mannen en krijgen veel toeslagen niet die mannen wel krijgen.
Het snijden in de begroting door de overheid op onderwijs en gezondheidszorg en ook de privatisering van het hoger onderwijs treffen vrouwen het hardst. Dat het aantal vrouwen in het hoger onderwijs zo laag is, komt ook door een sterke patriarchale cultuur. Door dit alles komen vrouwen uit arme gezinnen altijd op de tweede plaats.

De regeringspolitiek sluit ook aan bij bedrijven die geen belang hebben bij goed opgeleide vrouwen. Vrouwen vormen nu een goedkoop arbeidsreserve-leger. Vrouwen zijn immers gemakkelijk te ontslaan en even gemakkelijk weer aan te nemen als de economie aantrekt. Miljoenen Indonesische vrouwen worden op deze manier naar het buitenland geduwd, waar ze te werk worden gesteld als dienstbodes. Daar staan ze bloot aan seksueel misbruik, verkrachting en lopen het risico op ongewenste zwangerschap. Het zijn ervaringen die vaak heel traumatisch zijn en vrouwen soms tot zelfdoding drijven.

Perempuan Mahardhika is een overkoepeling van plaatselijke vrouwengroepen en bestaat daarnaast uit vrouwensecties van arbeiders, studenten en boeren. Het netwerk dat in 2006 in Jakarta is opgericht organiseert nu zowel dorpbewoonsters als vrouwen uit steden.

Op 17 december wil Perempuan Mahardhika een nationale demonstratie houden met als inzet de afschaffing van alle wetten die discrimineren tegen vrouwen, sekswerkers, lesbiënnes, homo’s, bisexuelen en transgenders. Als voorbereiding organiseert Perempuan Mahardhika een nationaal seminar met als thema vrouwenbevrijding in Indonesië. In vijf steden - Medan (Noord Sumatra) , Jakarta, Jogjakarta, Mojokerto (Oost Java) en Makassar (Zuid Sulawesi) – vinden activiteiten plaats en er wordt een mediacampagne gestart met gebruikmaking van posters en flyers. Op universiteiten en in industriegebieden worden films vertoond over feminisme.