'Wat heeft zich de laatste vier dagen afgespeeld?'
Paul Alexander ging op zoek naar het verhaal achter de zelfmoord van de Russische activist Aleksandr Dolmatov
Aleksandr Dolmatov, Russisch activist en lid van oppositiebeweging Een Ander Rusland, vraagt in juli 2012 asiel aan in Nederland. Ondanks het hoger beroep dat zijn advocaat in januari 2013 tegen de afwijzing ervan instelt, wordt hij in Rotterdam in vreemdelingendetentie gezet. Een dag later wordt hij dood aangetroffen in zijn cel.
Niet alleen staatssecretaris Teeven stelt een onderzoek in naar de omstandigheden rond Dolmatovs dood. Ook Paul Alexander gaat met Dolmatovs vrienden de laatste stappen van de gevluchte activist na: wat is er nu echt gebeurd tijdens zijn verblijf in Nederland?
Kennismaking
'Ik kwam met Dolmatov in contact net na zijn asielaanvraag. We spraken af op het kantoor van XminY, ik hielp hem aan een asieladvocaat en kreeg zijn vluchtverhaal te horen,' vertelt Paul. 'Het viel me wel meteen op dat hij gesloten was en niet erg toeschietelijk. Naarmate de maanden verstreken werd het contact met hem minder, totdat het helemaal stopte.'
Dood aangetroffen
'Ik kreeg bericht van Marq Wijngaarden, Dolmatovs advocaat, dat Dolmatov dood in zijn cel was aangetroffen. Ikheb dezelfde dag gebeld naar Dolmatovs moeder, die het vreselijke nieuws van journalisten had vernomen,' vertelt Paul. De advocaat faxte haar ook de afscheidsbrief van haar zoon. Een bizar feit is dat de Nederlandse autoriteiten pas dagen later contact met haar zochten. Paul: 'Via de moeder kwam ik in contact met Dolmatovs vrienden en mede-activisten. Drie van hen kwamen naar Nederland om de repatriëring van Dolmatovs lichaam te regelen. Samen hebben we geprobeerd uit te zoeken wat er voor zijn dood gebeurd is.’
Laatste contact
De eerste dag, anderhalve week na Dolmatovs dood, leverde tot hun ongenoegen niet veel op. Ze mochten Dolmatov niet zien en ze kregen geen afspraak bij het asielzoekerscentrum. Ze gingen toch naar het AZC en kwamen daar in contact met een echtpaar uit de Kaukasus met wie Dolmatov in Nederland bevriend was geraakt. Paul: 'Zij waren de eersten die ons meer informatie over Dolmatov konden geven. Tevens bleken zij de laatste kennissen te zijn met wie hij voor zijn dood contact had.'
Blote voeten
Het echtpaar herinnert Dolmatov als een man die graag Nederlands wilde leren en vrijwilligerswerk deed in het bejaardenhuis. 'Aanvankelijk was er goed contact tussen hen, maar na een paar maanden keerde hij zich plotseling van hen af. Precies in de tijd dat hij ook contact met andere vrienden meed,' concludeert Paul. Op de zondag voor zijn dood zocht Dolmatov ze echter weer op. Dolmatov was uit z'n doen, volgens de vrienden uit het AZC, het had gesneeuwd, maar hij was op blote voeten. Hij schreeuwde dat hij een verrader was. Op Dolmatovs verzoek waarschuwden zijn vrienden de politie, omdat hij zei niet voor zichzelf in te kunnen staan.
Onherkenbaar
De tweede dag bezochten ze het ministerie van Justitie en Veiligheid, dat als verantwoordelijke voor het detentiecentrum een onderzoek naar Dolmatovs dood heeft ingesteld. Hoewel Paul en de Russen nauwelijks concrete informatie krijgen van het ministerie vanwege het lopende onderzoek, krijgen ze later op de dag wel het lichaam van Dolmatov te zien. 'Hij was haast onherkenbaar, omdat hij door ophanging om het leven is gekomen. '
Fouten
Op basis van details over Dolmatovs asielprocedure concludeert Paul dat er in de dagen voor Dolmatovs dood grote fouten zijn gemaakt. In december werd Dolmatovs asielaanvraag afgewezen en binnen zes weken moest er Hoger Beroep worden aangetekend. Omdat Wijngaarden in de weken daarna geen contact kreeg met de Rus, besloot hij - bij hoge uitzondering - op eigen initiatief Hoger Beroep aan te tekenen. 'Dolmatov wist waarschijnlijk niet dat de procedure nog liep en dat hij nog steeds het recht had om in Nederland te verblijven,' vertelt Paul. ‘Maar wat helemaal bizar is, is dat de vreemdelingenpolitie al voor Dolmatovs dood het bevel gaf om diens woning op het AZC leeg te halen. Waarom?'
Psychologisch onderzoek
De vraag die blijft is wat er zich heeft afgespeeld tussen het moment dat Dolmatov werd meegenomen door de politie en het moment dat hij dood werd aangetroffen in zijn cel. Na het psychologisch onderzoek de volgende dag werd vastgesteld dat het niet nodig was om Dolmatov nog verder in observatie te houden. 'Daarom is het vreemd dat hij in hechtenis werd gehouden en zelfs naar vreemdelingendetentie werd overgebracht. Waarom is er toen niet gezien dat hij legaal was? Hopelijk geven de uitkomsten van het onderzoek van het ministerie meer duidelijkheid,’ verzucht Paul.
Draaiboek
Steeds vaker vluchten Russische politieke activisten naar Europa . 'Er moet dan ook beleid komen over hoe om te gaan met deze groep.Enerzijds erkent Nederland dat Rusland mensenrechten schendt, anderzijds leek de IND de vlucht van Dolmatov niet serieus te nemen. Volgens hen stond Dolmatov enkel een boete van 15 euro te wachten bij terugkomst in Rusland,’ zegt Paul verdrietig. Wachtend op meer antwoorden over Dolmatovs dood, werkt Paul ondertussen met andere politieke vluchtelingen uit Rusland aan een soort draaiboek voor toekomstige Russisch asielzoekers. 'Het draaiboek zal deze groep mensen ondersteunen vanaf het moment dat ze besluiten om te vluchten en hopelijk situaties als die van Dolmatov kunnen voorkomen.'
Achtergrondinformatie:
Artikel 31
Dolmatov werkte als ingenieur bij een wapenfabriek in Koroljov, een klein stadje even buiten Moskou. Naast de nauwe banden tussen de wapenindustrie en de Russische staat is de fabriekseigenaar ook nog een vriend van Putin. In 2009 bezocht de Russische Veiligheidsdienst FSB Dolmatov meerdere keren op zijn werk, om hem te overtuigen voor hen te komen werken. Maar in dit jaar werd hij ook meermaals gearresteerd bij artikel 31-demonstraties. Op iedere 31ste van de maand verzamelen zich actievoerders ter bescherming van artikel 31 van de Russische grondwet: het recht op demonstratie. Dolmatov maakte foto's van politieagenten in burger en plaatste deze op zijn blog.
Huiszoeking
Op 6 mei 2012 hield de oppositie een demonstratie naar aanleiding van de derde inauguratie van Putin. De demonstratie werd uit elkaar geslagen, mensen werden opgepakt en vastgezet en zo ook Dolmatov. Dit moment wordt gezien als de grote botsing tussen het Putin-regime en de oppositie. Na zijn arrestatie en vrijlating voelde Dolmatov zich niet meer veilig. Omdat hij er van overtuigd was dat de FSB bij hem thuis postte, sliep hij niet meer thuis. Begin juni vluchtte hij via Kiev naar Nederland. Zonder dat hij zijn vlucht bekend had gemaakt, werd een dag later zijn huis doorzocht.
Paul Alexander (Haarlem, 1967) studeerde Geschiedenis aan de UvA met als specialisatie Rusland. Als freelance journalist schrijft hij voor diverse dag- en weekbladen en maakt hij reportages in Rusland en Oost-Europa. In 2010 verschijnt zijn boek De geschiedenis van mijn nieuwsgierigheid: wat ik niet wist van mijn joodse familie (Uitgeverij De Geus). Sinds 2000 is Paul Ruslanddeskundige bij XminY. Dit artikel verscheen eerder in XminY Nieuwsbrief 2 van april 2013.
Aleksandr Dolmatov, Russisch activist en lid van oppositiebeweging Een Ander Rusland, vraagt in juli 2012 asiel aan in Nederland. Ondanks het hoger beroep dat zijn advocaat in januari 2013 tegen de afwijzing ervan instelt, wordt hij in Rotterdam in vreemdelingendetentie gezet. Een dag later wordt hij dood aangetroffen in zijn cel.
Niet alleen staatssecretaris Teeven stelt een onderzoek in naar de omstandigheden rond Dolmatovs dood. Ook Paul Alexander gaat met Dolmatovs vrienden de laatste stappen van de gevluchte activist na: wat is er nu echt gebeurd tijdens zijn verblijf in Nederland?
Kennismaking
'Ik kwam met Dolmatov in contact net na zijn asielaanvraag. We spraken af op het kantoor van XminY, ik hielp hem aan een asieladvocaat en kreeg zijn vluchtverhaal te horen,' vertelt Paul. 'Het viel me wel meteen op dat hij gesloten was en niet erg toeschietelijk. Naarmate de maanden verstreken werd het contact met hem minder, totdat het helemaal stopte.'
Dood aangetroffen
'Ik kreeg bericht van Marq Wijngaarden, Dolmatovs advocaat, dat Dolmatov dood in zijn cel was aangetroffen. Ikheb dezelfde dag gebeld naar Dolmatovs moeder, die het vreselijke nieuws van journalisten had vernomen,' vertelt Paul. De advocaat faxte haar ook de afscheidsbrief van haar zoon. Een bizar feit is dat de Nederlandse autoriteiten pas dagen later contact met haar zochten. Paul: 'Via de moeder kwam ik in contact met Dolmatovs vrienden en mede-activisten. Drie van hen kwamen naar Nederland om de repatriëring van Dolmatovs lichaam te regelen. Samen hebben we geprobeerd uit te zoeken wat er voor zijn dood gebeurd is.’
Laatste contact
De eerste dag, anderhalve week na Dolmatovs dood, leverde tot hun ongenoegen niet veel op. Ze mochten Dolmatov niet zien en ze kregen geen afspraak bij het asielzoekerscentrum. Ze gingen toch naar het AZC en kwamen daar in contact met een echtpaar uit de Kaukasus met wie Dolmatov in Nederland bevriend was geraakt. Paul: 'Zij waren de eersten die ons meer informatie over Dolmatov konden geven. Tevens bleken zij de laatste kennissen te zijn met wie hij voor zijn dood contact had.'
Blote voeten
Het echtpaar herinnert Dolmatov als een man die graag Nederlands wilde leren en vrijwilligerswerk deed in het bejaardenhuis. 'Aanvankelijk was er goed contact tussen hen, maar na een paar maanden keerde hij zich plotseling van hen af. Precies in de tijd dat hij ook contact met andere vrienden meed,' concludeert Paul. Op de zondag voor zijn dood zocht Dolmatov ze echter weer op. Dolmatov was uit z'n doen, volgens de vrienden uit het AZC, het had gesneeuwd, maar hij was op blote voeten. Hij schreeuwde dat hij een verrader was. Op Dolmatovs verzoek waarschuwden zijn vrienden de politie, omdat hij zei niet voor zichzelf in te kunnen staan.
Onherkenbaar
De tweede dag bezochten ze het ministerie van Justitie en Veiligheid, dat als verantwoordelijke voor het detentiecentrum een onderzoek naar Dolmatovs dood heeft ingesteld. Hoewel Paul en de Russen nauwelijks concrete informatie krijgen van het ministerie vanwege het lopende onderzoek, krijgen ze later op de dag wel het lichaam van Dolmatov te zien. 'Hij was haast onherkenbaar, omdat hij door ophanging om het leven is gekomen. '
Fouten
Op basis van details over Dolmatovs asielprocedure concludeert Paul dat er in de dagen voor Dolmatovs dood grote fouten zijn gemaakt. In december werd Dolmatovs asielaanvraag afgewezen en binnen zes weken moest er Hoger Beroep worden aangetekend. Omdat Wijngaarden in de weken daarna geen contact kreeg met de Rus, besloot hij - bij hoge uitzondering - op eigen initiatief Hoger Beroep aan te tekenen. 'Dolmatov wist waarschijnlijk niet dat de procedure nog liep en dat hij nog steeds het recht had om in Nederland te verblijven,' vertelt Paul. ‘Maar wat helemaal bizar is, is dat de vreemdelingenpolitie al voor Dolmatovs dood het bevel gaf om diens woning op het AZC leeg te halen. Waarom?'
Psychologisch onderzoek
De vraag die blijft is wat er zich heeft afgespeeld tussen het moment dat Dolmatov werd meegenomen door de politie en het moment dat hij dood werd aangetroffen in zijn cel. Na het psychologisch onderzoek de volgende dag werd vastgesteld dat het niet nodig was om Dolmatov nog verder in observatie te houden. 'Daarom is het vreemd dat hij in hechtenis werd gehouden en zelfs naar vreemdelingendetentie werd overgebracht. Waarom is er toen niet gezien dat hij legaal was? Hopelijk geven de uitkomsten van het onderzoek van het ministerie meer duidelijkheid,’ verzucht Paul.
Draaiboek
Steeds vaker vluchten Russische politieke activisten naar Europa . 'Er moet dan ook beleid komen over hoe om te gaan met deze groep.Enerzijds erkent Nederland dat Rusland mensenrechten schendt, anderzijds leek de IND de vlucht van Dolmatov niet serieus te nemen. Volgens hen stond Dolmatov enkel een boete van 15 euro te wachten bij terugkomst in Rusland,’ zegt Paul verdrietig. Wachtend op meer antwoorden over Dolmatovs dood, werkt Paul ondertussen met andere politieke vluchtelingen uit Rusland aan een soort draaiboek voor toekomstige Russisch asielzoekers. 'Het draaiboek zal deze groep mensen ondersteunen vanaf het moment dat ze besluiten om te vluchten en hopelijk situaties als die van Dolmatov kunnen voorkomen.'
Achtergrondinformatie:
Artikel 31
Dolmatov werkte als ingenieur bij een wapenfabriek in Koroljov, een klein stadje even buiten Moskou. Naast de nauwe banden tussen de wapenindustrie en de Russische staat is de fabriekseigenaar ook nog een vriend van Putin. In 2009 bezocht de Russische Veiligheidsdienst FSB Dolmatov meerdere keren op zijn werk, om hem te overtuigen voor hen te komen werken. Maar in dit jaar werd hij ook meermaals gearresteerd bij artikel 31-demonstraties. Op iedere 31ste van de maand verzamelen zich actievoerders ter bescherming van artikel 31 van de Russische grondwet: het recht op demonstratie. Dolmatov maakte foto's van politieagenten in burger en plaatste deze op zijn blog.
Huiszoeking
Op 6 mei 2012 hield de oppositie een demonstratie naar aanleiding van de derde inauguratie van Putin. De demonstratie werd uit elkaar geslagen, mensen werden opgepakt en vastgezet en zo ook Dolmatov. Dit moment wordt gezien als de grote botsing tussen het Putin-regime en de oppositie. Na zijn arrestatie en vrijlating voelde Dolmatov zich niet meer veilig. Omdat hij er van overtuigd was dat de FSB bij hem thuis postte, sliep hij niet meer thuis. Begin juni vluchtte hij via Kiev naar Nederland. Zonder dat hij zijn vlucht bekend had gemaakt, werd een dag later zijn huis doorzocht.
Paul Alexander (Haarlem, 1967) studeerde Geschiedenis aan de UvA met als specialisatie Rusland. Als freelance journalist schrijft hij voor diverse dag- en weekbladen en maakt hij reportages in Rusland en Oost-Europa. In 2010 verschijnt zijn boek De geschiedenis van mijn nieuwsgierigheid: wat ik niet wist van mijn joodse familie (Uitgeverij De Geus). Sinds 2000 is Paul Ruslanddeskundige bij XminY. Dit artikel verscheen eerder in XminY Nieuwsbrief 2 van april 2013.
Gepubliceerd op 01-05-2013
Als je dit interessant vindt, lees dan ook:
Panama: Toegang tot schoon drinkwater bedreigd
