Bataforum, Nederland 2009, €500,- - Naast de maandelijkse open Bataforum avond, is een aantal bij Bataforum betrokkenen bezig om ca. 3 keer per jaar een debatavond te organiseren. De eerste uit deze reeks was op woensdag 21 januari 2009 in Café van Buren in Nijmegen en ging over leegstand en woningnood. De avond was goed bezocht, er waren bijna 100 mensen aanwezig. Op zoveel mensen was niet gerekend, er waren niet genoeg stoelen aanwezig. De leiding van de discussie had Annemieke Schakelaar, bekend van TV Gelderland. Zij verstond het om het publiek goed te betrekken bij de discussie, waar die discussie bij dit soort avonden vaak blijft hangen tussen de 'specialisten'.

Het publiek was zeer gemengd. Opvallend was de grote betrokkenheid bij het onderwerp, de levendige discussie, en dat men elkaar liet uitpraten. De eerste inleiding kwam van Brigitte van der Burg, tweede kamerlid voor de VVD voor wonen en wijken, voor huren en kopen. Zij was eerst ondernemer en bestuurder. Nu is zij een van de initiatiefnemers van de nieuwe anti-kraakwet. Zij vertelde over het initiatiefwetsvoorstel tegen kraken en tegen leegstand.
Dit wetsvoorstel houdt in, dat kraken strafbaar wordt. het wordt van een overtreding naar een misdrijf 'gepromoveerd'. Waar de politie nu bv. buitenlandse krakers maar 6 uur vast kan houden om hun identiteit te controleren, zal de straf volgens het voorstel 4 maanden zijn voor individueel kraken en 6 maanden voor het kraken in een groep. De andere poot van het wetsvoorstel legt de nadruk op de bestrijding van leegstand. Gemeenten worden in staat gesteld om een leegstandverordening te maken, per wijk. Eigenaren worden dan verplicht om te melden als een pand 6 maanden leeg staat. Doen ze dat niet, dan staat er een boete op van € 7500.
Drie maanden na de melding gaat de gemeente een gesprek aan met de eigenaren, op het moment betreft het vooral kantoorpanden, om te kijken wat er gedaan kan worden met het gebouw, of er woningen van gemaakt kunnen worden, en hoe het zit met de vergunningen en de omgeving.
Als er drie maanden later nog niets is gebeurd, kan de gemeente een voordracht doen. De eigenaar krijgt dan nog drie maanden de tijd om een invulling te geven aan het pand, zoals antikraak, verhuur tegen lage huur en korte opzegtermijn, etc. Als een pand een jaar en drie maanden leeg staat en er niets is gebeurd, kan de gemeente een dwangsom opleggen. Dit geldt niet voor woningen, alleen voor kantoren en bedrijfsgebouwen. Woningen vallen onder de huisvestingswet.

De tweede inleider was René van Genugten van de Woonbond. Hij kwam in 1979 naar Amsterdam, op een kamer vlak bij de Vondelstraat. De rellen daar heeft hij van dichtbij meegemaakt.
Volgens hem is er nu al een goede oplossing voor een maatschappelijk probleem, en dat is dat een gebouw dat meer dan een jaar leeg staat, in gebruik mag worden genomen door anderen, totdat de eigenaar er weer een bestemming voor heeft. Vaak krijgt een pand door het kraken ook een nieuwe bestemming, en wordt omgebouwd tot woning. Het centrum van Amsterdam heeft op die manier nog steeds een sterke woonfunctie die het anders verloren zou hebben. Want het lukt de gemeenten niet om panden kostenneutraal tot woningen om te bouwen, en dat lukt de krakers wèl.
Gemeenten kunnen weinig doen tegen witwassen en speculatie etc. door vastgoedeigenaren. Door het kraken worden die uitwassen toch aan banden gelegd. Een kraakverbod maakt op een lompe manier een eind aan een goed werkende Leegstandswet. De bedoeling van de initiatiefwet van Brigitte van der Burg is het, om verloedering etc. tegen te gaan. Alleen zal een verbod op kraken alleen zorgen voor een verharding, voor een polarisatie tussen krakers en politie.
Een kraakverbod is volgens René van Genugten dan ook overbodig, en dat vinden de burgemeesters van de vier grote steden ook. De excessen die de nieuwe wet wil bestrijden, kunnen met de huidige wetgeving ook al worden bestreden. Het probleem is de leegstand, niet het kraken.

Na deze inleiding namen zes specialisten voor in de zaal plaats, op barkrukken achter twee bartafels. Aan de linker tafel zaten de 'landelijken': kraakhistoricus Eric Duivenvoorden uit Amsterdam, Brigitte van der Burg van de tweede Kamerfractie van de VVD en René van Genugten van de Woonbond. Aan de rechter tafel zaten drie lokale betrokkenen: Chantal Teunissen van het CDA, Wouter van Eck van GroenLinks en Stoffel Spierings van de Grote Broek. Ze gaven allemaal een korte schets van hun eigen positie in het debat over leegstand en woningnood.

Eric Duivenvoorden werd geïntroduceerd als kraakhistoricus. Eigenlijk is hij meer een auteur, die ook een boek heeft geschreven over de geschiedenis van het kraken en een ander boek over de kroningsrellen in 1980. Volgens hem is er in het centrum van Amsterdam mede dankzij de krakers steeds minder leegstand. In Nijmegen heb je die leegstand in het centrum nog wèl.
Volgens hem is de koppeling die de VVD maakt tussen kraken en leegstand niet nodig, je kunt ook alléén de leegstand aanpakken, zonder het kraken te verbieden. Dat is een van de kansen die dit nieuwe wetsvoorstel biedt.

Brigitte van der Burg reageerde hier meteen op. Kraken moet volgens haar verboden worden, omdat het het eigendomsrecht aantast. Maar tegelijk wil ze ook iets doen tegen de leegstand. Toch gaat het haar vooral om het eigendomsrecht.

René van Genugten wees erop dat de teruglopende leegstand een succes is van de Leegstandswet, ook al is er nog steeds een woningtekort. Vaak ontstaat leegstand door sloop of herstructurering van een wijk, en door de Leegstandswet moet die ruimte tijdelijk worden ingevuld.

Toen Annemieke Schakelaar de 'Nijmegenaren' vroeg hoe de situatie rond leegstand in Nijmegen is, begon Chantal Teunissen erover dat hier ook te veel lege kantoorgebouwen staan, en dat dit toch wel de schuld is van GroenLinks. Hier begon meteen de discussie.

Wouter van Eck antwoordde door te wijzen op de erfenis die GroenLinks van vorige colleges kreeg. De planning van de kantoorgebouwen gebeurde lang vóór GroenLinks in het college zat.

Stoffel Spierings benadrukte, dat kraken inderdaad helpt tegen leegstand. Brigitte van der Burg leek hem bijna een activiste wat betreft haar engagement tegen leegstand. Alleen missen haar voorstellen om de leegstand aan te pakken volgens hem aan slagkracht. Het gaat alleen over kantoren, en het is vrijblijvend voor de gemeenten of ze een leegstandsverordening opstellen of niet.

Behalve de zes panelleden waren ook David van der Bree en Vincent Feith van het Witboek Kraken uitgenodigd. Het Witboek Kraken is een week voor dit debat uitgekomen, en in de Grote Broek verkrijgbaar op klusdagen (donderdag, vrijdag, zaterdag). Het Witboek Kraken is een antwoord op het door de VVD opgestelde Zwartboek Kraken, te vinden op het internet.
Waar het Zwartboek gaat over zielige eigenaren en over pandbezitters die klagen dat krakers een monumentenaanvraag voor hun pand hebben ingediend, wil het Witboek Kraken een beeld laten zien van de krakers nu. Gemeenten hebben nu ook al de mogelijkheid om leegstaande panden te vorderen, maar dat doen ze niet. Ze kunnen niet bijhouden welke panden hoe lang leegstaan, wat krakers wèl lukt.

Adri van Grinsven zat in het publiek voor wooncorporatie Standvast Wonen. Standvast Wonen beheert sommige ex-kraakpanden zoals de Grote Broek. Hij benadrukte, dat de nieuwe wet overbodig is, zeker in de komende tijd. Er zullen door de crisis meer panden leeg komen te staan, wat de gemeente nooit kan bijhouden. En zolang leegstand nog loont voor de eigenaar, is kraken de enige manier om druk uit te oefenen op de eigenaren. De nieuwe wet is volgens hem een papieren tijger. Het creatieve aspekt van kraken komt veel te weinig aan bod in de discussie.

De discussie ging vervolgens alle kanten op.

Verschillende mensen wezen Brigitte van der Burg erop, dat de boete van € 7500 voor het niet-melden van leegstand in de nieuwe wet voor vastgoedmagnaten een lachertje is. Zij benadrukte dat dit alleen de boete voor het niet-melden is, en dat de gemeente vervolgens nog dwangsommen kan opleggen die behoorlijk kunnen oplopen. En vorderen is volgens haar een verkeerde maatregel.

Eric Duivenvoorden geeft nog een voorbeeld uit Amsterdam. Hier is in de binnenstad bijna geen leegstand meer, in Nijmegen nog wel. Hij heeft met een groep andere mensen panden in beheer voor 10 jaar. Het eigendomsrecht van de eigenaar wordt er niet door aangetast. Ze betalen een 'huur' van € 25 per m2, dat levert voor de eigenaar meer op dan leegstand. De buurt wordt erbij betrokken en bloeit op. Na 10 jaar gaat het beheer van het pand aan de eigenaar terug. Door de voortdurende ontwikkeling van een stad wordt zo'n pand na 10 jaar vaak gesloopt voor nieuwbouw, of krijgt het een heel andere bestemming. Daardoor is het volgens hem niet erg dat het beheer maar tijdelijk is.

Volgens Chantal Teunissen is er juist vaak géén kontakt vanuit de krakers met de buurt. Iemand uit het publiek noemde de Dennenstraat als voorbeeld waar er een goed kontakt is, de buurt gebruik kan maken van de sporthal, en de loverboys uit de buurt zijn verdwenen. Chantal Teunissen wees erop, dat na een uitspraak van de rechter voor ontruiming toch juist vaak problemen komen met de krakers.

Wouter van Eck maakte een eind aan dit welles-nietes spelletje door te benadrukken, dat krakers niet òf allemaal goed, òf allemaal slecht zijn, net als huurders of huiseigenaren. Het gaat om een heel gemengde groep, en voor alle stellingen zullen er voorbeelden te vinden zijn. Je kunt bijvoorbeeld niet alle huurders hun huizen uitzetten, alleen omdat er óók slechte huurders zijn.

René van Genugten kreeg het woord. Volgens hem probeert de politiek hier flink te doen, maar zijn excessen nu ook al strafbaar en een misdrijf. De laatste rechten van krakers worden hier weggetimmerd met de nieuwe wet.

Verschillende mensen uit het publiek reageerden op de verschuiving bij kraken van een overtreding naar een misdaad. Met de nieuwe wet verdwijnen de laatste (mensen-)rechten van krakers, en krijgen knokploegen vrij spel. Geweld komt ook van politie en knokploegen. Net zo als straffen niet hebben gezorgd voor het voorkomen van overtredingen, zal deze wet het kraken niet kunnen voorkomen.

De Lastpost (oude postkantoor naast het station) in Nijmegen werd als voorbeeld genoemd voor een zinloze ontruiming. Hier hadden mooie initiatieven voor jaren een plek kunnen krijgen, tot dat de sloop voor de bouw van het nieuwe Doornroosje nodig was. Nu is het pand jaren te vroeg gesloopt, met een lelijke lege plek bij het station.

Brigitte van der Burg benadrukte verschillende keren tijdens de discussie dat gemiddeld 60% van alle woningen horen bij de sociale woningbouw, dus dat iedereen die een laag inkomen heeft een woning moet kunnen vinden.
Uit het publiek komt de reaktie van een jonge man. Hij zegt dat hij 8 jaar moet wachten op een woning in Nijmegen, en kraakt omdat hij een woning nodig heeft. Het gaat er niet om of het mag of niet, maar om dat het nog steeds een noodzaak is.

Hier nog verschillende opmerkingen uit het publiek:
- De overheid weet het evenwicht niet te bewaren of te formuleren, waarin alle behoeften van bewoners van steden tot hun recht komen, zoals groen, wonen, kantoren
- Kraken lijkt dè oplossing tegen leegstand te zijn,;vaak willen krakers het pand ook kopen van de eigenaar, en er vinden zeer regelmatig gesprekken plaats tussen krakers, eigenaren en gemeenten
- De voorgestelde wet is niet uitvoerbaar en werkt eventueel averechts, het betekent juist dat krakers niet meer een jaar gaan wachten, maar meteen een pand in zullen gaan
- Gemeenten hebben een chronisch tekort aan juristen, hoe moeten zij in kunnen springen op de nieuwe wet? Alle burgemeesters van de grote steden zijn tegen deze wet, want onuitvoerbaar
- Antikraak verdwijnt ook als kraken verdwijnt, dus zit er geen enkele druk meer op eigenaren om een pand te blijven gebruiken als leegstand rendabel is
- Kraken is iets sociaals en creatiefs, vaak worden randgroepen hier opgevangen, zoals uitgeprocedeerde asielzoekers
- Hoezo is kraken een inbreuk op het eigendomsrecht, en een dwangsom niet?
- De regering moet de controle over de ruimtelijke ordening in steden weer terug pakken, die is door de VVD weggegeven
- Krakers zijn gewoon voorkruipers, werd er gezegd. Daar staat tegenover, dat krakers juist van onbewoonbare panden iets bewoonbaars maken, wat de eigenaar niet was gelukt
- Leegstand is een aftrekpost voor de belastingen en op die manier nog steeds rendabel
- Zolang de gemeenten geen tijd en middelen hebben om iets tegen leegstand te doen en leegstand in de gaten te houden, blijven ze op krakers aangewezen, en mag het niet gecriminaliseerd worden.
- Waar laat je vrijplaatsen als er niet meer gekraakt mag worden?

Wouter van Eck toonde een rare tegenspraak aan. Want juist de VVD wil met deze wet een ambtenarenapparaat opzetten, en ageert tegen particuliere initiatieven. De overheid heeft juist de plicht om te zorgen dat kraken niet nodig is.

Adri van Grinsven van Standvast Wonen zei nog, dat een subsidie voor de eventuele waardevermidering van een pand door alternatieve vormen van gebruik, veel nuttiger zou zijn voor de stedelijke ontwikkeling dan, zoals nu bestaat, een subsidie voor de leegstand.

Annemieke Schakelaar sloot de avond af toen het tien uur was. De discussie ging in kleinere kringen nog door. Het was een zeer geslaagde en boeiende avond.